ING: manus manum lavat

Bijna een jaar geleden blogde ik over de arrogante, autistische bestuurscultuur bij ING Bank, en dat ik daar als klant na veertig jaar niks meer mee te maken wilde hebben. Inmiddels ben ik vertrokken naar een bank die niet aan bonussen doet en ook overigens wat integerder in het leven staat dan de gemiddelde financiële dienstverlener. Dat was overigens een tamelijk pijnloze exercitie, die ik elke ING-klant van harte kan aanraden.

De druppel was destijds de idiote verhoging van de bestuursbeloningen door de Raad van Commissarissen, op grond van volstrekt ongeloofwaardige argumenten, niet lang nadat duizenden ontslagen waren bekendgemaakt. Hou dat even in gedachten: de commissarissen gaan over de beloning van de bestuurders en vonden bij ING dat er wel 30% bij kon.

Vandaag was dit in het nieuws:

Nieuwsbericht op nu.nl

Dan denk ik: manus manum lavat, de ene hand wast de andere. En ik denk ook: wat een stuitende arrogantie om je een-tweetje (wederom) te baseren op pure bullshit. Het werk van commissarissen is helemaal niet gecompliceerder geworden. Misschien de inhoud wel, maar daar heb je mensen voor, of die huur je in. Commissarissen op dat niveau houden zich, als het goed is, nauwelijks bezig met de inhoud. Zeker niet voor dat geld.

Zoals ik ook al eerder blogde: er is sinds 2008 niet echt wezenlijk iets veranderd in het bankwezen. Aan de top heerst nog steeds een graaicultuur, een ongezonde fixatie op zo veel mogelijk pecuniaire compensatie voor zichzelf, zonder ook maar enigszins rekening te houden met de omgeving, de context waarin je werkt. Never mind dat er duizenden medewerkers op straat komen te staan en dat de banken tot dusverre hardnekkig weigeren om de systeemfouten die tot de crisis van 2008 hebben geleid fundamenteel aan te pakken. Het belangrijkste is tenminste goed geregeld: de persoonlijke financiële belangetjes van het clubje aan de top.

Banken op de beurs: niet in het belang van klanten

In de afgelopen dagen heb ik me, in afwachting van de definitieve overstap van ING Bank naar een bank die ik wel vertrouw, eens verdiept in hoeveel waarde de banken nu eigenlijk zelf hechten aan vertrouwen. Daarbij stuitte ik al snel op het rapport van de 'Adviescommissie Toekomst Banken', beter bekend als de commissie Maas, met de titel 'Naar herstel van vertrouwen' (2009). Tot stand gekomen in opdracht van de Nederlandse Vereniging van Banken.

Het is een opmerkelijk rapport, met opmerkelijke uitgangspunten. Je zou verwachten dat, als het over vertrouwen gaat, er ten minste ook een hoofdstuk 'klanten' in voorkomt. Niets is minder waar. Het rapport heeft het alleen over 'Governance en Riskmanagement', 'Maatschappelijke rol banken' (waaronder alleen 'Beloningsbeleid' en 'Aandeelhoudersstructuur'...), 'Toezicht en Regulering' en 'Toekomst Banken Nederland'. Bij de uitgangspunten dus niets, maar dan ook helemaal niets over het bestaansrecht van banken: klanten.

En helemaal vreemd is dat de commissie Maas bij de maatschappelijke rol van banken niet verder komt dan beloningsbeleid en aandeelhoudersstructuur. Me dunkt dat men daar in die commissie niet ver buiten het eigen tuintje heeft gekeken. Heeft men eigenlijk wel enig besef van wat klanten en de maatschappij nu eigenlijk van banken verwachten? Een kernbegrip als 'integriteit' komt maar twee keer in het rapport voor, in twee gelijkluidende alinea's, die - jawel - over de beloning van bestuurders gaan. 'Nuff said.

Het nieuws over beloningen bij ING en ABN Amro van de afgelopen weken heeft aangetoond dat topmannen bij banken, zelfs na eerdere commotie daarover in 2011, in elk geval nog steeds geen enkel besef hebben van de maatschappelijke relevantie van hun hoge beloningen. Maar de commissie Maas kan er ook wat van als het op tunnelvisie aankomt:

Het vennootschapsrecht kent geen verplichting voor aandeelhouders rekening te houden met belangen van andere stakeholders dan de aandeelhouders. Dat geldt uiteraard ook voor aandeelhouders van banken. Zij hoeven geen rekening te houden met de andere belangen die bij een bank een rol spelen. Dat zijn de belangen van de spaarders, van degenen die afhankelijk zijn van bedrijfsfinanciering, van de werknemers, de belangen van de samenleving bij een efficiënt betalingsverkeer en die van een gezond bankbedrijf in het algemeen. Deze eenzijdige oriëntatie van aandeelhouders heeft de afgelopen tijd geleid tot ongewenste ontwikkelingen. De focus op de korte termijn van sommige groepen aandeelhouders heeft dit alleen maar versterkt. 

De commissie komt dus tot de conclusie dat aandeelhouders alleen maar het eigen korte termijnbelang nastreven en dat dat tot een puinhoop heeft geleid. Logisch, want banken moeten nu juist streven naar een gedegen bankbeleid op de lange termijn. Voor hun klanten en voor het vertrouwen van die klanten in de bank. De belangen van aandeelhouders en banken sluiten elkaar dus fundamenteel uit: je wilt als gedegen bank die het vertrouwen van zijn klanten wil genieten, met een lange termijnvisie, die rekening houdt met belangen van klanten en maatschappij, geen hijgerige aandeelhouders in je nek hebben, die voortdurend op korte termijnresultaten aandringen. Daarom zou de Staat ABN Amro ook zeker niet naar de beurs moeten brengen.

Maar dan de conclusie van de commissie Maas:

Derhalve is het gewenst maatregelen te nemen die bevorderen dat de oriëntatie van aandeelhouders van banken meer in overeenstemming wordt gebracht met alle belangen die bij een bank een rol spelen.

De commissie stelt dus niet het verschijnsel bank-op-de-beurs ter discussie, ze stelt niet eens voor dat de bank zich anders moet gaan gedragen om puinhopen in de toekomst te voorkomen. Nee, de commissie Maas is van mening dat de aandeelhouders zich een andere houding moeten aanmeten! Dus je wilt als bankier het vertrouwen van klanten in je toko herstellen, maar dat moeten de aandeelhouders voor je doen. Die zien je aankomen, die zijn daar doorgaans helemaal niet in geïnteresseerd. Die willen meestal alleen maar snel rendement voor zichzelf zien, en wel zo veel mogelijk. Geneuzel over vertrouwen en klanten en maatschappij is niet aan ze besteed.

Deze commissie, die om onnaspeurlijke redenen groot aanzien heeft genoten, beseft niet hoezeer de banken moeten veranderen, en blijft daarbij steken in oud denken. Ze ziet wel de fundamentele belangentegenstelling tussen klanten, de bank en aandeelhouders, maar kan zich niet voorstellen dat banken om die reden verre zouden blijven van de beurs. Waarschijnlijk omdat ze zich niet kan voorstellen dat banken hun puur financiële voordelen van aanwezigheid op de beurs bewust afwegen tegen de moeilijk financieel waardeerbare voordelen van vertrouwen. Terwijl dat soort bewustheid bij banken nu juist zou kunnen leiden tot andere keuzen, die veel meer bijdragen aan vertrouwen van klanten en de maatschappij in banken dan welk rapport ook.

Toch wel schokkend dat het zo diep zit. Dat zelfs een commissie waarvan je zou verwachten dat ze ingrijpende maatregelen voorstelt, niet van de rotonde kan komen en geen fundamentele systeemwijzigingen kan of durft voor te stellen. Het is al heel vaak gezegd: "the system is terminally broken". En het wordt nog steeds bevestigd.

De druppel van ING

Tot mijn schande ben ik al decennia klant bij ING Bank. Maar daar komt binnenkort onverbiddelijk een einde aan. Ik heb het namelijk gehad met banken als ING, die in de afgelopen jaren helemaal niets hebben geleerd.

Sinds de grotendeels door banken veroorzaakte wereldwijde financiële crisis van 2008 liggen banken nogal onder vuur.
Je zou denken dat banken zich dat aantrekken, maar niets is minder waar. Banken, en dan vooral de mensen die aan de top van die banken staan, zijn niet in staat gebleken om daadwerkelijk te veranderen. Ze blijven uit alle macht hangen in oude paradigma's.
De noodzaak tot verandering is wel pijnlijk duidelijk geworden. Overheden die destijds de banken tandenknarsend hebben moeten redden, hebben geprobeerd om de banken tot veranderingen te dwingen. Maar het lukt niet. Ondanks vele waarschuwingen van slimme economen en goed geïnformeerde, kritische geesten, zoals Joris Luyendijk en andere journalisten, verandert er hoegenaamd niets. De banken gaan op dezelfde destructieve voet verder en liefst nog wat harder. Je kunt erop wachten dat het weer mis gaat. En dat het weer hoofdzakelijk ten koste van de maatschappij gaat en niet van de bankiers.

Ook in ander opzicht zijn bankiers hardleers. Ze hebben niets geleerd van het verdwijnen van het vertrouwen van consumenten en bedrijven in hun bedrijfstak. Rationeel zou zijn dat banken proberen dat vertrouwen terug te winnen. Ze opereren immers in een markt en zouden in zekere mate afhankelijk moeten zijn van het vertrouwen van hun klanten. Maar ze doen precies het tegenovergestelde. Ze gaan als vanouds door met het gedrag waarmee ze dat vertrouwen verloren zijn.

Vandaag maakte ING bekend dat - nu de staatssteun is afbetaald - de beloning van zijn topman met 28% moet worden verhoogd. Niet dat hij een stakker was, want hij toucheerde al 105.000 euro per maand. Maar de raad van commissarissen vond dat het inkomen niet marktconform was, dat dat een risico was en dat meneer (het zijn bijna altijd mannen) maar beter 135.000 euro per maand kon krijgen. Dat is 1,63 miljoen euro per jaar. Ook de medebestuurders krijgen natuurlijk meer, want hun beloningen zijn evenmin marktconform, zo vinden de commissarissen.

Die redenering is zo idioot dat ik het er eigenlijk niet eens over wil hebben. Toch een paar woorden: waarschijnlijk koesteren de commissarissen angst dat de topman weggaat, naar waar hij nog meer kan binnen harken. Mijn vraag is dan: waarom zou dat een probleem zijn? Ben je dat soort mensen niet veel liever kwijt dat rijk? Waarom ruil je 'm niet in voor iemand die wel hart voor de zaak heeft, in plaats van alleen voor z'n eigen portemonnee?

ING heeft onder overheidsbewind Nationale Nederlanden van de hand moeten doen. Daarnaast schrapt ING 2800 banen in Nederland, maar liefst een zesde van het totaal. Dat zorgt voor veel inkomensonzekerheid bij de mensen op de werkvloer, terwijl de top doodleuk zijn inkomenszekerheid (die al niet klein was) vergroot. Alle ontslagen mensen moeten maar zien of ze weer aan het werk komen, of van een uitkering moeten gaan leven (waar de maatschappij dan weer voor mag opdraaien - net als bij de bankencrisis).
Het bedrijf is in elk geval een stuk kleiner dan voorheen en moet makkelijker zijn te managen. Maar dat is natuurlijk geen reden om de beloning voor dat klusje te verlagen - integendeel.

Dan denk ik: snappen jullie het nou werkelijk niet? Begrijp je niet dat je hiermee laat zien dat je in een volstrekte zelfgecreëerde, hermetisch geïsoleerde bubbel leeft en dat het gros van de mensen aan de buitenkant dat met stijgende verbazing en verontwaardiging gadeslaat? Of interesseert het je niet?

Waarschijnlijk ontkennen ze het glashard en ik weet bijna zeker dat het ze volstrekt niet interesseert. Het past niet in de huidige bankierscultuur om na te denken over de eigen rol en de maatschappelijke impact van eigen handelen. Banken als ING zijn immers beursgenoteerde bedrijven en die werken niet primair voor hun klanten of met de blik naar de maatschappij, maar voor invloedrijke en kortzichtige investeerders die alleen maar in hun eigen rendement zijn geïnteresseerd. Daar past geen maatschappelijk bewustzijn bij. Het lijkt erop dat beurzen en bestuurders die hoofdzakelijk op eigen gewin uit zijn hand in hand gaan. Bij bijna elke high profile beursgang blijkt immers weer dat vooral de bestuurders van het bedrijf er beter van worden. Greed is nog steeds good, zoveel is wel duidelijk.

Al die kortzichtigheid, die vandaag culmineerde in het bekend worden van narcistische, cynische, wat zeg ik psychopathische loonsverhogingen van mannen die wat mij betreft hun meerwaarde niet hebben bewezen, hebben de emmer in dit huishouden doen overlopen. We hebben definitief besloten om elders bankzaken te gaan doen. Onze goede inkomens, een paar potten spaargeld, we halen het allemaal zo snel mogelijk weg bij ING.

Het mooie is: er zijn ten minste twee gunstige uitzonderingen onder de Nederlandse banken. Banken die bewust weigeren mee te doen in het idiote beloning- en bonussencircus. Banken die er primair zijn voor hun klanten en ook nog bewust nadenken over hun maatschappelijke rol. En ernaar handelen. Met zo'n bank willen we zaken doen. We stappen over.

Zie ook: bij ING wast de ene hand de andere.

Het verband tussen tabaksfirma's en klimaatontkenners

Je staat er niet voortdurend bij stil, maar er is een groep enorm machtige, gewetenloze types die hun macht ten koste van alles willen behouden. Het maakt hen niet uit hoeveel doden er vallen en of de wereld naar de kloten gaat, zolang hun persoonlijke belangen maar beschermd worden en hun vermogen groeit. Het is van alle tijden, van alle uiterst winstgevende industrieën en van alle niet-zo-integere politici. Tabak, olie, vuurwapens, medicijnen, financiën, als de macht maar groot genoeg is maakt het niet uit welke leugens je met de hand op de bijbel als waarheid verkondigt en hoezeer het ten koste van de rest van de maatschappij gaat, zolang je je macht maar behoudt en je eigen rijkdom vergroot.

Soms vergeet je helemaal dat het zo is, maar is een korte video voldoende om je weer met de neus op de feiten te drukken. Treurig dat niet iedereen het doorheeft.

Dick Cheney in 1994: oorlog in Irak wordt een moeras

In 1994 werkte Dick Cheney, nu vice-president voor 'Dubya', voor Bush Senior. De oude Bush voerde ook oorlog in Irak, maar koos ervoor om Saddam Hussein niet uit het zadel te wippen, omdat dat niet verstandig zou zijn. In een interview uit 1994, dat ongeveer een week geleden weer opdook, geeft Cheney haarfijn aan waarom:

Dit is een verbluffende analyse, die nog steeds opgaat. Nog steeds is het land onbestuurbaar en nog steeds is het niet een groot aantal Amerikaanse levens waard. Cheney waarschuwde dat het een quagmire, een moeras zou worden. Helaas speelden er in 2002, toen de VS onder Dubya Irak aanvielen, andere belangen. Olie bijvoorbeeld, of het bedrijfsbelang van Halliburton, een bedrijf dat zeer succesvol is met contracten voor het Amerikaanse leger. Cheney is - heel toevallig - ex-medewerker van dat bedrijf en nog steeds grootaandeelhouder. Sinds het begin van de oorlog in Irak gaat het fantastisch met het bedrijf.
Cheney heeft inmiddels aangegeven dat er natuurlijk een heel belangrijke gebeurtenis is geweest, that changed everything: 9/11. Maar dat is niet waar, zoals heel veel van wat Cheney en Bush zeggen gewoon niet waar is. De aanslagen op het World Trade Center hebben alleen de Amerikanen en hun wereldbeeld veranderd - niet de wereld zelf en al helemaal niet de verhouding VS-Irak.